Algemeen

Hoogbegaafdheid, een fascinerend fenomeen

Hoogbegaafdheid, een fascinerend fenomeen

Hoogbegaafdheid, we hebben er allemaal wel eens over gehoord, willen het vaak zelf ook wel zijn, of misschien juist helemaal niet? En wie zijn die bollebozen allemaal? Dat zullen toch zeker wel allemaal professors worden, niet?

Het is een veelbesproken verschijnsel en wij merkten dat er aardig wat misverstanden over hoogbegaafdheid bestaan. 2,5% van de bevolking draagt het predicaat hoogbegaafdheid, dat zijn aardig wat mensen. Reden genoeg om dit onderwerp eens uitgebreid te bespreken, wat interessante weetjes te delen en de voor- en nadelen op een rijtje te zetten.

Wat is hoogbegaafdheid nou eigenlijk?

Simpel gezegd is hoogbegaafdheid een combinatie van een hoog IQ, creativiteit en doorzettingsvermogen. Maar wat houdt dat nu precies in?

We kennen allemaal wel de voorbeelden uit films en series, waarbij een personage uitzonderlijk slim is in een bepaald gebied, maar hoogbegaafdheid is abstracter dan dit soort karikaturen. Er is ook een verschil tussen hoogbegaafdheid en extreme breinen die bepaalde specifieke taken kunnen volbrengen op uitzonderlijke wijze.

Denk bijvoorbeeld eens aan het personage 'Rain-man' of het taal-genie Daniel Tammet, die binnen 2 weken een volledig nieuwe taal kan leren. Mensen zoals zij vallen in een categorie die men 'savant' noemt.

Vaak gaan deze wel gepaard met sociale gedragsstoornissen en lichamelijke complicaties en is participeren in de maatschappij soms een uitdaging. Dit hoeft voor mensen met hoogbegaafdheid zeker niet in die mate het geval te zijn.

Het vaststellen van hoogbegaafdheid

Binnen het hele spectrum van hoogbegaafdheid is intelligentie uiteraard de doorslaggevende factor. Bij het vaststellen van hoogbegaafdheid is een IQ-test dan ook altijd leidend.

Laten we eens kijken naar de indeling van mensen al naargelang intelligentiequotiënt:

  • 160+: exceptioneel begaafd/geniaal
  • 145-160: zeer hoogbegaafd
  • 130-145: hoogbegaafd
  • 120-129: begaafd
  • 110-119: bovengemiddeld
  • 90-109: gemiddeld
  • 80-89: beneden gemiddeld
  • 70-79: zwakbegaafd

Hoogbegaafdheid is echter meer dan IQ alleen. De drie bovenste categorieën vallen binnen de hoogbegaafdheid. Bedenk je daarbij dat iemand als Albert Einstein een IQ had tussen de 160 en de 190. Er was destijds nog geen IQ-test zoals wij die vandaag de dag kennen, vandaar dat het een ietwat ruwe schatting is van een al moeilijk definieerbaar iets als intelligentie.

Daarbij rijst nog de vraag, is de uitkomst van een IQ-test bepalend voor hoe ‘slim’ je bent? Zo zijn er mensen met een IQ van boven de 200 geregistreerd die minder wetenschappelijk succes hebben geboekt dan Einstein. Het blijft natuurlijk relatief, maar het geeft wel aan dat er nogal wat verschil kan zitten in de scores en er verschillende gradaties zijn.

Linksom of rechtsom, over het algemeen bedoeld men met hoogbegaafdheid zij die de volgende kenmerken hebben:

  • Een IQ van 130 of hoger
  • Bovengemiddelde of buitengewone capaciteiten
  • Creativiteit en fantasie
  • Motivatie/doorzettingsvermogen
  • Invloed leer- en leefomgeving

Typische kenmerken van mensen met hoogbegaafdheid

Mensen die hoogbegaafd zijn hebben in ieder geval een leer- en denkvermogen dat vaak anders werkt dan bij anderen die niet hoogbegaafd zijn. Daar passen ook andere leerkenmerken bij zoals:

  • Ze onderzoeken dingen graag tot op de bodem
  • Ze zijn snel van begrip en kunnen snel verbanden leggen
  • Een brede algemene kennis en interesse
  • Een goed geheugen en een hoog leertempo
  • Grote parate kennis en woordenschat
  • Creatief en oplossingsgericht denken
  • Oog voor detail

Enkele van deze kenmerken hebben uiteraard gevolgen voor het dagelijks leven, de studie en schoolcarrière. Zeker wanneer hier niet goed op gelet wordt of wanneer er te weinig kennis is om hierin te begeleiden.

Er zijn daardoor zelfs kinderen met hoogbegaafdheid die terecht komen in een sociaal isolement. Een ander zeer typerende eigenschap is het al op jonge leeftijd begrijpen van complexe emotionele problemen. Gevoeligheid, te veel piekeren en een sterk moraal kompas.

Kinderen met hoogbegaafdheid hebben moeite om met andere kinderen te communiceren en de interessevelden in relatie tot leeftijdsgenoten liggen ver uit elkaar. Er zijn scholen waar speciale programma's en leraren met ervaring met de problematiek omtrent hoogbegaafdheid ingezet worden om deze kinderen zo goed mogelijk te begeleiden.

De keerzijde van hoogbegaafdheid

Het klinkt als een zege, sneller kunnen leren dan de rest. Sneller verbindingen leggen, makkelijker dingen onthouden en als de slimste van de klas bekend staan. Heerlijk. Maar er is ook een keerzijde.

Helaas gaat het niet met alle hoogbegaafden vanzelf goed. Een fiks aantal hoogbegaafden loopt tegen problemen aan. Denk hierbij bijvoorbeeld aan vervelende zaken als stress en burn-out, depressie, eetproblemen, concentratieproblemen, slaapproblemen, eenzaamheid, angstklachten als faalangst, leerproblemen, onzekerheid, stemmingswisselingen, overgevoeligheid, relatieproblemen, minderwaardigheidsgevoelens, problemen op het werk of andere problemen.

En dan heb je nog de hoogbegaafden die er pas op latere leeftijd achter komen dat zij een IQ > 130 hebben. Zij ervaren iets dat vergeleken kan worden met een rouwperiode: 'Hoe was mijn leven gelopen als ik het geweten had?'

Vaak kunnen hoogbegaafde mensen hun interne problemen maskeren door hun uitzonderlijke intelligentie. Hoeveel hoogbegaafde leerlingen daardoor vastlopen op school is onbekend. Naar schatting gaat het om een derde van deze groep. Niet naar de volle capaciteit presteren is dan ook een typerend kenmerk van deze groep mensen.

Uitgesloten worden door hoogbegaafdheid

Bij vooral kinderen trekken veel leraren aan de bel. De leerling kan in de klas ontzettend goed mee, maar worstelt met de sociale omgang. Veel leerlingen met hoogbegaafdheid zijn gefrustreerd, worden gepest omdat ze als vreemd gezien worden, voelen zich geïsoleerd en raken ontmoedigd. Het overheersende gevoel is maar niet begrepen te worden.

Hun hersenen worden, zeker vandaag de dag, net te veel geprikkeld. Ze willen meer kennis absorberen dan anderen, maar er is ook zoveel kennis voor handen nu. Ook het hoofd van een hoogbegaafde raakt op een gegeven moment vol en dat geeft stress. Zeker wanneer zij de lat voor zichzelf van nature erg hoog leggen.

Met een goede begeleiding is dit te voorkomen. Bij hoogbegaafde kinderen is het belangrijk een omgeving te scheppen waarin ze worden uitgedaagd en gestimuleerd om zichzelf te zijn. Net als bij andere kinderen, met als nuance dat er meer uitdagende leermaterialen gezocht moeten worden en er anders gemotiveerd moet worden. Een huiswerkbegeleider met ervaring met hoogbegaafde kinderen kan hierbij een uitkomst bieden.

Hoogbegaafdheid en school, studeren en carrièreplanning

In Nederland zijn er ongeveer 350.000 mensen die het label hoogbegaafdheid dragen. In de praktijk is het niet altijd even gemakkelijk om hoogbegaafdheid vast te stellen. Het is een zekerheid dat er veel mensen rondlopen met dezelfde talenten, maar simpelweg niet de diagnose ontvangen door toeval of omdat hun talent er pas op een later tijdstip uit komt.

Wat betreft leren en studeren, is hoogbegaafdheid ook lang niet altijd een zegen. Kinderen met hoogbegaafdheid lopen vaak tegen moeilijkheden aan gedurende hun schooltijd. Dit begint vaak al op de basisschool. Dat lijkt vreemd, aangezien je zou verwachten dat hun talenten daar juist tot hun recht zouden komen.

Soms is dat helaas niet het geval, zeker omdat het schoolsysteem nog altijd 'one size fits all' blijkt te zijn met uniforme lesprogramma's en examinering. Soms zijn het dan ook juist de hoogbegaafde kinderen die buiten de boot vallen.

Gelukkig zijn er scholen die volop gespecialiseerd zijn in omgaan met kinderen met hoogbegaafdheid. Met een goede begeleiding die tracht het kind tot bloei te laten komen met haar of zijn talenten, maar bovenal op een manier waarbij geluk op de eerste plek staat. De kinderen worden hier gemotiveerd, niet gepusht, maar gestimuleerd.

Dat dergelijke scholen een uitkomst zijn, moge duidelijk zijn. Met de juiste begeleiding kunnen er veel vervelende heikele punten voorkomen worden. Dat is in het belang van het kind, maar ook van onze maatschappij.

Is bijles wel nodig voor hoogbegaafden?

Wanneer een kind hoogbegaafd is, kan het lijken alsof zij alle kennis al in pacht hebben, of binnen no-time onder de knie weten te krijgen. Ze liggen doorgaans ver voor op hun leeftijdsgenoten. Maar ook een heel intelligent kind blijft natuurlijk een opgroeiend wezen met alle knelpunten die daar bij horen.

Een kind dat hoogbegaafd is kan namelijk ook minder scoren in bepaalde vakken of vaardigheden. Bijles kan dan ook uitkomst bieden. Niettemin is het wel van belang om een bijlesgever te zoeken die ervaring heeft met hoogbegaafdheid, zodat mogelijke problemen vermeden kunnen worden en de begeleiding optimaal is.

0 reacties op dit artikel

Plaats een reactie

Je e-mailadres zal niet worden gepubliceerd. Reageren met je eigen account? Log hier in.

Volg BijlesNederland op Facebook!