Spraak en taal

Tweetalig opvoeden, een zegening met uitdagingen

Tweetalig opvoeden, een zegening met uitdagingen

Tweetalig of meertalig opvoeden komt steeds vaker voor: er wordt meer gereisd en de wereld wordt steeds kleiner. Mensen zoeken hun partners steeds internationaler. Een interessant gevolg daarvan is dat er meer en meer kinderen, overal op de wereld, meertalig opgroeien.

Dit is ook in Nederland een veel voorkomend verschijnsel. In grote steden in Nederland, bijvoorbeeld Amsterdam, Den Haag, Rotterdam en Utrecht, gebruikt de helft van de kinderen dagelijks meer dan één taal. Ook het spreken van een taal binnen Nederland, zoals het Fries, of het spreken van een dialect, zoals het Limburgs, wordt gezien als meertaligheid.

Meertalig opvoeden in de praktijk

Over het algemeen kan elk kind meertalig opgevoed worden. Dit is geen probleem voor het kind en zijn/haar ontwikkeling. Ook belemmert het de beheersing van het Nederlands niet: een kind heeft niet, net als een computer, een harde schijf waarvan dingen gewist moeten worden voordat er iets nieuws bij kan.

Voor kinderen met ontwikkelingsproblemen, als autisme, kan het overigens wél aan te raden zijn om het bij één taal te houden. Verder is meertalig opvoeden geen probleem en kent het hele grote voordelen.

Een mooi voorbeeld hiervan is ons koningshuis: Koning Willem-Alexander spreekt Nederlands als moedertaal, Prinses Máxima spreekt Spaans als moedertaal. Hun dochters, de prinsessen, worden tweetalig opgevoed.

Meertalig opvoeden kan meerdere redenen hebben:

  • Één van de ouders komt uit een ander land dan Nederland, en heeft dus een andere moedertaal dan het Nederlands.
  • Er wordt overwogen om te verhuizen naar een ander land (internationale carrière) en de 'nieuwe taal' wordt vast aangeleerd.
  • Beide ouders komen uit een ander land, de Nederlandse taal wordt minder goed beheerst dan de moedertaal, dus wordt er thuis niet of nauwelijks Nederlands gesproken.

Meertalig opvoeden, vooroordelen en goedbedoelde adviezen

Meertalig opvoeden is een interessant onderwerp en kent vele vooroordelen. Als je je kind meertalig opvoedt zul je zeker vele (goedbedoelde) adviezen krijgen om toch maar gewoon Nederlands te spreken met je kind. Nederlands is immers hoofdtaal in Nederland, toch?

Vaak wordt gedacht dat het Nederlands lijdt onder de andere taal, al is bewezen dat dat niet zo is, en het spreken van meerdere talen goed is voor de cognitieve ontwikkeling. Wél is het uiteraard belangrijk om kinderen een taal goed te leren.

Wanneer een van de ouders de taal die thuis gesproken wordt minder goed beheerst, kan het zijn dat kinderen de verkeerde dingen leren. Vaak worden dit soort 'foutjes' op natuurlijke wijze gecorrigeerd wanneer kinderen met andere mensen spreken in die taal. Zeker op jonge leeftijd zijn kinderen namelijk uitermate goed in het overnemen van gesproken taal. Wanneer kinderen twee talen om zich heen horen, pakken ze deze automatisch op. Dat gaat vanzelf.

Toch zijn er veel mensen die vooroordelen hebben over meertalig opvoeden, vooral omdat ze er weinig van weten. Soms zijn het zelfs leerkrachten die zeggen dat het beter is om alleen Nederlands te praten. Als anderen zich ermee bemoeien, zeker waar je kind bij is, kan dit voor onzekerheden zorgen bij jou en je kind.

Het meertalig opvoeden kost dan meer kracht en energie, maar zal het uiteindelijk waard zijn! Dergelijke pseudowetenschappelijke argumenten zijn eigenlijk het enige nadeel aan het meertalig opvoeden. Wanneer je de mogelijke verwarring die soms in een meertalig thuis kan ontstaan even buiten beschouwing laat. Al leidt dat doorgaans vaker tot komische miscommunicaties en interessante taalgesprekken dan tot echte problemen.

Verschil tussen simultane en successieve meertaligheid

Tot een jaar of zeven zijn kinderen taalgevoelig en kunnen ze een tweede (of meerdere) taal makkelijk leren. Dit kan op twee manieren:

  1. Simultaan: dit betekend dat de twee (of meerdere) talen tegelijkertijd aangeleerd worden. Vanaf de geboorte wordt er in verschillende talen gesproken tegen het kind, en het kind leert de talen tegelijk.
  2. Successief: de talen worden ná elkaar aangeleerd, soms zelfs met enkele jaren ertussen (bijvoorbeeld met een verhuizing naar het buitenland).

Simultane meertaligheid

Of kinderen nu één taal leren of meerdere talen, de taalontwikkeling gaat hetzelfde. Het is voor baby's of jonge kinderen daardoor geen probleem om meteen meerdere talen te leren. 

Als een baby begint te brabbelen worden over de hele wereld, en dus in alle talen, dezelfde geluidjes gemaakt. Met ongeveer 1 jaar komen de eerste woordjes, er wordt iets bedoelt met de gemaakte klank. Meertalige kinderen leren de eerste woordjes in meerdere talen, bijvoorbeeld 'auto' en 'car'.

Tussen de 1,5 en 2 jaar worden er korte zinnetjes gemaakt, met zo'n 2 tot 3 woorden. Tussen de 2 en 3 jaar worden langere zinnetjes gemaakt, van zo'n 4 of 5 woorden. Meertalige kinderen leren hierin de juiste taalkeuze te maken, het kind herkent de taal waarin één van de ouders spreekt en zal in de juiste taal communiceren.

Tot 3 jaar zal een meertalig kind de woorden en de talen mixen. Dit wordt door taalkundigen ontwikkelings-codewisseling of interferentie genoemd. Dit gaat vanzelf over als een kind meer woorden leert en is dus niks waar ouders zich zorgen over hoeven te maken. Codewisseling vraagt een goede beheersing van beide talen, het is een teken van grote taalvaardigheid van het kind.

Rond de 5 jaar kent een kind de grammatica van zijn/haar taal/talen. Het maakt hierbij niet uit of het om één of meerdere talen gaat. Dit kan volledig naast elkaar doorlopen. Het kind zegt wellicht 'car' tegen papa en 'auto' tegen mama en oma.

Successieve meertaligheid

Als de eerste en tweede taal na elkaar worden geleerd, of met een paar jaar daartussen, wordt het successieve meertaligheid genoemd. Kinderen kunnen schrikken als ze met een nieuwe taal in aanraking komen (soms ook versterkt door een nieuwe omgeving).

Daarop volgt vaak een stille periode: kinderen stoppen een tijdje met praten terwijl ze de nieuwe taalinformatie verwerken. Ouders maken zich dan soms zorgen. Zolang een kind steeds meer woorden en zinnen beheerst en opdrachten in de nieuwe taal kan uitvoeren is er echter niks om je zorgen om te maken.

Een kind dat successief meertalig wordt opgevoed zal de tweede taal verbinden aan de eerste taal. Woorden en grammatica die in de eerste taal goed beheerst worden, kunnen in een tweede taal makkelijker geleerd worden: de basis is gelegd. Hoe beter de moedertaal beheerst wordt, hoe beter het kind de nieuwe taal zal kunnen leren.

Cognitieve en sociaal-emotionele voordelen van meertaligheid

Sommige ouders twijfelen over meertaligheid, ze vragen zich af of  het slim is om hun kind meerdere talen te laten leren. Ze twijfelen of het Nederlands er niet onder zal lijden, de taal die in Nederland voor school en latere werkgelegenheid het belangrijkst is. Er zijn echter veel voordelen van meertalig opvoeden.

Cognitieve voordelen

  • Door te schakelen tussen twee of meerdere talen wordt de cognitieve ontwikkeling, de ontwikkeling van het denken en het verstand, getraind.
  • Het abstract denken wordt door meertalige kinderen eerder en beter beheerst. Hierdoor zal het technisch lezen (het weten welke letter bij welke klank hoort) sneller beheerst worden door meertalige kinderen dan eentalige kinderen.
  • Meertalige kinderen hebben vaak een betere concentratie, doordat ze tussen de talen moeten switchen.
  • Doordat meertalige kinderen al meerdere talen beheersen en daartussen kunnen schakelen leren ze ook makkelijker een andere taal.

Sociaal-emotionele voordelen

  • Als de ouder(s) een andere taal dan Nederlands als moedertaal heeft/hebben, is dat de taal waarin hij/zij zich beter uitdrukt. In deze taal kan diegene het beste laten weten hoe hij/zij over iets denkt en hoe hij/zij zich voelt.
  • Sommige woorden kennen hun vertaling niet in een andere taal, waardoor de betekenis van een zin verloren kan gaan. Daarom worden woorden uit de ene taal gebruikt, terwijl de rest van de zin in de andere taal wordt gesproken. 
  • Onderzoek heeft aangetoond dat kinderen die eentalig worden opgevoed, en de taal van (een van de) ouder(s) niet spreken, dit vaak zien als een gemis. Taal is een gedeelte van je cultuur, van je historie, van je identiteit.
  • Meertaligheid kan een volwassene helpen op de arbeidsmarkt. Reizen wordt ook makkelijker met het spreken van meerdere talen en de vaardigheid om een andere taal sneller op te pikken.

Belangrijke tips voor meertalig opvoeden

Gebruik de strategie 'één persoon, één taal' (internationaal OPOL: one  parent, one language): als de ouders verschillende talen als moedertaal hebben is het belangrijk om de moedertaal met het kind te spreken. Dit is de taal die je het best beheerst, je kind leert de taal foutloos en het is het beste voor de band met je kind.

Wek daarnaast ook interesse in beide talen en beide culturen op bij je kind. Bied (kinder)boeken aan in beide talen en zorg ervoor dat beide talen spelenderwijs opgenomen worden. Of kijk films of (kinder)series in beide talen.

In de praktijk zal het moeilijk zijn om niveauverschillen uit de weg te gaan, maar wanneer er op jonge leeftijd rekening mee gehouden wordt, zal dit erg voordelig uitpakken. Talen zijn natuurlijk al reuze handig om te kennen, maar wanneer je daarbij ook nog eens 'thuis' bent in twee culturen, is het echt een win-win-situatie.

Mogelijke problemen bij het meertalige opvoeden

Maar wat doe je wanneer het niet zo soepel loopt als je zou willen? Wanneer je kind aangeeft te worstelen met een van de twee talen, of met de combinatie van de twee, is het van belang onder de loep te nemen waar dit aan ligt.

Wordt het kind niet genoeg blootgesteld aan een van de talen? Is het verwarrend omdat het thuis doorlopend een wirwar van talen en uitdrukkingen is? Is het niveauverschil tussen de twee talen te hoog, waardoor het kind direct neigt naar het gebruik van één van de talen?

Hulp bij het opvoeden in twee talen is steeds meer voor handen. Dingen die je zelf kunt doen als ouder bespraken we al. Zorg dat je consequent bent. Besteed wat meer aandacht aan de minder gesproken taal. Baken het taalgebruik dan wat meer af door er meer structuur in te brengen, of kijk samen waar de knelpunten zitten.

Mochten er andere redenen aan ten grondslag liggen, waardoor je kind het moeilijk heeft met zijn of haar taalvaardigheid, is het misschien een goed idee hulp te zoeken. Je kunt natuurlijk advies vragen aan mensen in een soortgelijke situatie, waarin kinderen met twee talen te maken hebben. Maar je kunt ook aan professionele ondersteuning denken in de vorm van bijles of ondersteuning op school.

Tot slot zijn we nog benieuwd naar jullie bevindingen. Wat zijn jullie ervaringen met het meertalig opvoeden van kinderen?

0 reacties op dit artikel

Plaats een reactie

Je e-mailadres zal niet worden gepubliceerd. Reageren met je eigen account? Log hier in.

Volg BijlesNederland op Facebook!